|
OYUN ARAÇLARI
Bu bölümde çocukluğumuzda oynadığımız oyunlardan bazılarının araç ve malzemelerinden bahsedeceğiz. Bunları okurken yine eskileri anacak, çok hoş bir nostalji yaşayacaksınız. Elimizden geldiğince, dilimizin döndüğünce anlatmaya çalışalım. Şimdiki gençler pek bilmeseler de, yaşlı ve orta yaşlı olanlar hemen anımsayacaklardır. Bu oyun araçlarından bazıları değişik malzemeler kullanılarak günümüzde de çocuk oyuncakları olarak piyasada bulunmaktadır.
ÇIKRIK : Bu oyun aleti 4-5 m. boyunda uzun,sağlam bir ağaç ve 1.5-2m boyunda sağlam bir kazık ile yapılır. Kazık yere çakılır. Uç kısmı sivriltilir. Uzun ağacın tam ortası kazığın uç şeklini alacak şekilde oyulur. Ağaç kazığın ucuna oturtulur. İki kişi ağacın iki başına geçer. Göğsünü ağaca yaslar kollarıyla üstten ağacı kavrar. Sırayla ayaklarını yere vurarak dönerler. Ağaçtaki oyuğa kömür tozu ve gazyağı konursa bu çıkrık döndükçe gıcırtılı bir ses yapar. Bu oyun aleti eskiden bayağı yaygın olarak kullanılırmış.
DOZİRİK (FIRDÖNDÜ) : Cevizden yapılan bir oyun aracı. Sağlam ve iri bir cevizin iki ucu 4-5 mm çapında delinir. Birde cevizin yan kısmı ip rahat geçebilecek şekilde delinir. Bu deliklerden cevizin içi boşaltılır. Cevizin boyundan 3-4 cm daha uzun bir mil yapılır. Bu mil çividen de olabilir. Üst kısmına pervane olacak şekilde ince tahta parçası takılır. Bu mil cevizin alt ve üst deliklerinden geçirilir. 50-60 cm boyundaki sağlam bir ipin bir ucu, yan delikten geçirilerek cevizin tam iç merkezine gelecek şekilde mile bağlanır. diğer ucuna da küçük bir çıta bağlanır. bu çıta el içine alınıp rahatça çekmek içindir. İp mile sarılacak şekilde pervane el ile döndürülür. İp sona kadar çekilip bırakılır. Bu devamlı yapıldıkça pervane çok güzel bir şekilde fırıl-fırıl döner. Fındıktan yapılan dozirik (topaç) ise, bir sivri fındığın en alt kısmı kibrit çöpü kalınlığında delinir. Bu deliğe kibrit çöpü sokularak tutamaç yapılır ve buradan çevrilerek döndürülür.
DÜĞME FIRILDAĞI: Büyükçe bir palto veya ceket düğmesi iki deliğinden ip geçirilerek uçları bağlanır. ipin boyu 70-80 cm kadar olmalıdır. Orta parmaklar ipe geçirilir. Düğme iki elin ortasına getirilir. Düğme bir yöne doğru sallanarak sarılır. Eller yavaşça ileri geri çekilip toplanır. Düğme hızla bir ileri bir geri dönmeye başlar.
KAYNANA ZIRZIRI: Bu oyun aleti de fındık dalından yapılır. Bir dalın yarısına kadar olan yere makine dişlisi gibi diş açılır. Diğer yarısı tutamaç olur. Bir çerçeve yapılarak bu dişli bölümün etrafında dönmesi sağlanır. Bu çerçeveye ince bir çubuk ile dil yapılır. Bu dil her dişliden atladıkça çatırtılı bir ses çıkarır. Bu da çocukların çok hoşuna gider. Sıpçık : Genç Taflan ( Karayemiş) yaprağı ikiye bölünerek sarılır. Uzatılır ve ucu yassıltılarak çatı şeklinde kesilir. Ucundan üflenerek ses çıkartılır. Aynı yapraklarla peş peşe sarılarak uzatılır. Sesi daha kalın ve gür olarak çıkar. Yaykın (Kızılağaç) sıpçığı: Bahar aylarında yeni yaprak açan ağacın dalı alınır. İki yaprak arasındaki düzgün bölümün ucu kesilir. 5-6 cm. gerisinden sadece kabuk kısmı çevrilerek kesilir. Hafifçe dışına vurulur ve avuç içine alınarak çevrilerek çekilir. Bu kabuk boru şeklinde çıkar. Bir ucu yapıştırılır. O uçtan üflenilerek ses çıkartılır. Patlangıç : Özül denilen bir ağacın ince dallarından yapılır. Bu ağacın ortasında yumuşak süngerimsi bir dolgu vardır. Bu kolayca boşaltılır ve boru haline gelir. Bu delik çapında bir çubuk yapılır. Bu çubuk delikli borunun boyundan biraz kısa, geride ise elle tutulacak kadar bir sapı olmalıdır. Bu borunun iç kısmı bıçak ile sivriltilir. Bu sivri yeri mandalina veya portakal kabuğuna bastırılarak, tıpkı kağıt zımbası gibi bir parçayı içine alır. Bu parça orta çubuğu ile geri itilir. Tekrar bir parça daha alınır. Çubuk hızla ileri itilerek hava basıncı oluşur ve bu meyve kabukları patlayarak uzağa fırlatılır. Bu borunun bir ucuna tapa yapılarak ince bir delik bırakılır. İçine su doldurularak su püskürten bir alet haline gelir. Elma arabası: Üç veya beş elmayla yapılan bu oyuncak, elmaların olgunlaşmaya başladığı mevsimde çocukların baş oyuncağıdır. Genellikle Karasüt elmasından yapılır. Yuvarlak ve teker biçimindeki yapısından dolayı bu elma tercih edilir.30 cm kadar bir fındık çubuğunun ortasına bir küçük elma, yanlarına da bir veya ikişer elma teker biçiminde takılır. Ortadaki elmaya bir metre kadar uzun bir çubuk takılarak yerde sürülür. Kil (Cilim) çamur: Bu kil çamuru her yerde bulunmaz. Olan yerlerden kazma ile çıkarılır. Şimdiki oyun hamuru gibi şekil verilerek araba,ev,ağaç, yada eşya gibi her şekle dönüştürülür. Bu da çocukların vazgeçemediği bir oyun aletidir. Eşek : Uzun fındık ışkınlarından yapılır. Iki adet ışkının yarım daire şeklinde bükülmesi ve daha uzun bir ışkının bunların ucu ile birleştirilip bağlanması ile yapılır. Bu oyun aleti de çocuklar tarafından çok beğenilir.
Bunlardan başka birçok oyun şekli ve aleti mevcuttur. Biz her yerde kullanılan aletleri yazmaya gerek görmedik. Sadece farklı olanları açıklayarak böyle aletlerin ve de oyunların var olduğunu, bazısının halen kullanıldığını, bazısının ise artık kullanılmadığını elimizden geldiğince izah ettik. |